Quản trị tài sản trí tuệ cho doanh nhân khởi nghiệp


Làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ ở nước ta hiện nay đã và đang tạo ra rất nhiều loại tài sản vô hình, trong đó đặc biệt kể đến là tài sản trí tuệ. Ngày càng nhiều các doanh nghiệp được thành lập với các mô hình sản phẩm, dịch vụ mới đến với thị trường hay số lượng đơn đăng ký sở hữu trí tuệ gần đây tăng lên là biểu hiện sôi động của việc phát triển các tài sản trí tuệ trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, do đặc trưng của tài sản trí tuệ là tính vô hình, tính lãnh thổ, tính sinh lợi và tính quốc tế, nên đặt ra thách thức quản trị cho lãnh đạo doanh nghiệp nếu họ không có một chiến lược tổng thể và dài hạn để đạt được mục đích gia tăng giá trị tài sản cho đơn vị mình.

Quản trị tài sản trí tuệ cho doanh nhân khởi nghiệp

1. Không ngừng gia tăng nguồn vốn trí tuệ trong doanh nghiệp. Trong bất kỳ một tổ chức nào, cũng luôn luôn tồn tại nguồn vốn nhân lực ( human capital ). Mỗi nhân sự trong tổ chức đều có tri thức, trí tuệ, kỹ năng, óc sáng tạo hay gọi chung là các tri thức sáng tạo tiềm ẩn của mỗi cá nhân. Khi họ tham gia vào quy trình tác nghiệp vận hành của tổ chức, họ sẽ tạo ra các sản phẩm tương ứng như chương trình, tài liệu, dữ liệu, bản vẽ, quy trình v.v…gọi là các tri thức được hữu hình hóa (intellectual asset). Các sản phẩm này chính là các đơn vị sở hữu trí tuệ đầu tiên để tạo ra các tài sản sở hữu tương ứng với các đối tượng sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, quyền tác giả, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, bí mật kinh doanh v.v…Lãnh đạo doanh nghiệp cần có cơ chế khen thưởng, khích lệ nhân sự để họ cống hiến nhiều hơn tri thức sáng tạo của mình và nguồn vốn trí tuệ to lớn trong doanh nghiệp.

2. Nhận diện các tài sản trí tuệ để lựa chọn bảo hộ. Từ nguồn vốn trí tuệ trong doanh nghiệp đó, lãnh đạo cần trải qua bước nhận diện xem đối tượng nào có vai trò quan trọng và giá trị cho doanh nghiệp ở các khía cạnh kỹ thuật, công nghiệp, thẩm mỹ và đặc biệt là khía cạnh thương mại hóa trong hoạt động sản xuất kinh doanh, nghiên cứu, tiếp thị và đầu tư. Từ đánh giá đó, tiến hành đăng ký bảo hộ các tài sản trí tuệ theo các chuẩn mực bảo hộ của đối tượng tương ứng. Ví dụ, một chương trình máy tính có thể đăng ký bản quyền tác giả, một thiết kế logo có thể bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu thương hiệu v.v…Khâu nhận diện và đánh giá các tài sản trí tuệ là vô cùng quan trọng để quyết định tiềm lực về tài sản trí tuệ của mỗi doanh nghiệp.

3. Tiến hành bảo hộ các đối tượng sở hữu trí tuệ. Sau khi nhận diện được các tài sản trí tuệ của doanh nghiệp, lãnh đạo cần chủ trương tiến hành bảo hộ các đối tượng này thông qua các cơ chế bảo hộ của pháp luật sở hữu trí tuệ để xác lập quyền đối với các đối tượng đó. Nếu không áp dụng công cụ bảo hộ mà nhà nước cung cấp, các tài sản trí tuệ mà doanh nghiệp vất vả tạo ra sẽ không thể tạo thành “quyền tài sản” để khai thác thương mại. Một lưu ý cần quan tâm trong vấn đề bảo hộ là lãnh đạo doanh nghiệp cần xem xét đối tượng nào thì nên đăng ký, đối tượng nào thì giữ làm bí mật kinh doanh. Chẳng hạn như, các công thức ẩm thực trong lĩnh vực F&B nên được chủ sở hữu giữ làm bí mật. Tránh để lộ ra bên ngoài, kể cả đối với đồng sự khi khởi nghiệp, bởi thực tế đã có trường hợp các đồng sự mang các bí quyết trong công thức pha chế đi khởi nghiệp riêng gây thiệt hại không nhỏ cho chủ sở hữu.

4. Luôn quan tâm đến vấn đề về sở hữu trí tuệ trong mọi giao dịch. Cùng với việc bảo hộ các đối tượng sở hữu trí tuệ, doanh nhân luôn dành sự quan tâm của mình đối với vấn đề này trong mọi giao kết làm ăn với đối tác. Chẳng hạn như, luôn xác định rõ quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình sản xuất, kinh doanh giữa doanh nghiệp mình với bên thứ ba sẽ thuộc về ai. Ví dụ, trong giao dịch nghiên cứu thị trường, thuê thiết kế, nhận chuyển giao công nghệ hay hợp đồng gia công… doanh nhân cần phải thỏa thuận rõ ràng bằng các điều khoản với bên thứ ba trong hợp đồng về đảm bảo các quyền sở hữu trí tuệ cũng như trách nhiệm sẽ thuộc về ai trong trường hợp xảy ra thiệt hại liên quan đến vấn đề đó. Hoạt động thương mại luôn gắn liền với việc cung ứng hàng hóa, dịch vụ, và trong bản thân hàng hóa dịch vụ đó luôn chứa đựng các tài sản sở hữu trí tuệ kèm theo. Do vậy doanh nhân không nên coi nhẹ vấn đề sở hữu trí tuệ trong các giao kết của mình.

5. Tự bảo vệ tài sản trí tuệ mà mình có được. Trong nền kinh tế sẻ chia tri thức, tài sản trí tuệ là một phần không thể tách rời của hoạt động giao thương. Đặc biệt là trong lĩnh vực khởi nghiệp đột phá sáng tạo, ý tưởng và các tài sản trí tuệ có tính quyết định đến sự phát triển của tổ chức. Do vậy lãnh đạo doanh nghiệp hơn ai hết phải tự bảo vệ các tài sản trí tuệ mà mình là chủ sở hữu, song song với việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của đơn vị khác. Tài sản trí tuệ tuy vô hình nhưng pháp luật quy định giá trị quyền tài sản giống như các tài sản hữu hình là nhà đất, xe cộ, vật dụng…Vì vậy sự quan tâm bảo vệ của chủ sở hữu dành cho loại tài sản nên nên tương xứng và ngang bằng với các tài sản hữu hình, để tạo hành lang bảo vệ tốt cho tài sản trí tuệ. Khi được quan tâm đầu tư nghiêm túc, tài sản trí tuệ sẽ tạo ra giá trị to lớn cho chủ sở hữu.

Kinh nghiệm khởi nghiệp quốc tế và cả ở Việt Nam cho thấy, nhiều tổ chức đã tiến từ vị trí số 0 lên vị trí dẫn đầu là số 1 chỉ bằng việc đầu tư phát triển các tài sản trí tuệ và ứng dụng nó trong kinh doanh. Vì vậy, đã đến lúc doanh nhân và nhà lãnh đạo doanh nghiệp dành thời gian quản trị tài sản sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp mình một cách bài bản ngay từ những ngày đầu lập nghiệp.

Đọc thêm: Các doanh nghiệp nên tập trung xây dựng đội Sales như thế nào?

Luật sư Đậu Thị Quyên
loading...