Chúng ta có thiếu người tài?

Thỉnh thoảng, truyền thông lại rộ lên câu chuyện tìm kiếm nhân tài. Từ trải thảm đỏ, săn nhân tài đến đốt đuốc tìm người tài làm chúng ta có cảm giác rất thiếu người tài. Nhưng qua hai mươi mấy năm làm trong lĩnh vực công lẫn tư, tôi thấy thật sự chúng ta không thiếu người tài. Người mà chúng ta thiếu đó là NGƯỜI TRUNG THỰC và DÁM TRUNG THỰC.

Không chỉ trong khu vực công mà khu vực tư và cả đầu tư nước ngoài đều vậy. Tôi từng chứng kiến nhiều người tài, có học vị, từng xuất hiện trên báo với nhiều giải thưởng nhưng vẫn thường xuyên biến của công thành của tư. Và họ làm việc đó cũng thật "tài" nên rất khó bị phát hiện.

Chúng ta có thiếu người tài?

Chuyện công nhân tuồn sản phẩm qua hàng rào nhà máy không hiếm. Một anh bạn của tôi từng phải đền cả container giày cao cấp vì khi chuyển hàng gia công từ nhà máy ra cảng đã bị nhân viên cắt chì lấy trộm. Một ông bạn người nước ngoài từng tâm sự: "Tôi có thể trả lương cho nhân viên ở đây gấp đôi nhưng vì họ không trung thực, ăn bớt ăn xén, nên tôi chỉ có thể trả phân nửa mà thôi!".

Nguyên nhân thì rất nhiều, nhưng không khỏi nhắc đến những quy định khô cứng buộc người ta phải gian dối. Ngày trước, khi làm quản lý xây dựng cơ bản, nhiều công trình chúng tôi phụ trách được thi công ở những nơi hẻo lánh, chỉ có vài nhà dân. Khi chúng tôi đến công trình, bữa ăn phải nhờ một nhà dân gần công trình nấu giúp. Dĩ nhiên, để có thể quyết toán bữa ăn đó thì phải có hóa đơn đỏ. Và đương nhiên, kế toán công trình buộc phải "linh động" để có được cái hóa đơn đó.

Vì vậy, trong quá trình tìm kiếm người tài, chúng ta cần đặt trọng tâm xây dựng người trung thực và dám trung thực, bằng việc thiết lập hệ thống quản trị hướng đến 3 mục tiêu: không muốn, không dám và không thể gian dối. Không muốn là khi người ta sống được bằng thu nhập chính đáng, trong một môi trường làm việc thân thiện, cởi mở và công bằng. Không dám là nếu chưa giỏi có thể được đào tạo thêm, nhưng nếu gian dối sẽ bị đào thải ngay lập tức. Không thể là có một hệ thống quản lý chặt chẽ nên có dám cũng không thể gian dối được. Nếu không, chúng ta chỉ tìm được những "tinh hoa đồi bại"* mà thôi!

* Tinh hoa đồi bại (kleptocratic elites) là thuật ngữ của Giáo sư Wolfgang Kasper, Đại học New South Wales.

Đọc thêm: Điểm yếu cố hữu của người Việt là lười biếng và dễ hài lòng

Tác Giả:  Lê Trung Nam
loading...